Archiwa tagu: napotne

Bez czarny – owoc

O bzie czarnym napisałam już kilka słów TU przy okazji omawiania zastosowania jego kwiatu, nie będę sie więc szczególnie powtarzać. Surowcem zielarskim jest i kwiat i owoc, a także mniej popularne i o mniejszym zastosowaniu kora i liście. W tym wpisie wyraźnie skupię się na owocach. Mają one troszkę inne zastosowanie niż popularny w infekcjach wiirusowych kwiat. Owoc bzu również działa napotnie i przeciwgorączkowo, szerzej natomiast działa na metabolizm i układ pokarmowy. Ze względu na obeccność pektyn, antocyjanow, kwasów owocowych, garbników, soli mineralnych, witamin owoce czarnego bzu mają właściwości napotne, moczopędne, przeczyszczające i przeciwbólowe. Jagody bzu oczyszczają z toksyn i szkodliwych produktów przemiany materii, działa odtruwająco. 
Owoc bzu czarnego zbiera się w pełni dojrzały z pewnych, czystych stanowisk z dala od dróg, suszy się go w temperaturze 60-80 stopni. Z owoców bzu robimy soki, dżemy, nalewki, intrakty, i tak jak kwiatów, owoców nie spożywa sie na surowo – dopiero po wysuszeniu lub obróbce termicznej toksyczne związki ulegają dezaktywacji.

Owoc bzu zawiera:

  • glikozyd – sambunigrynę,
  • kwasy (chinowy, chlorogenowy, jabłkowy- 1,18%, szikimowy),
  • węglowodany – ok. 6%,
  • witaminy z grupy B, wit. C i H,
  • karoten,
  • sole – ok. 1%,
  • pektyny – 3,5%,
  • garbniki – ok. 6%,
  • antocyjany,
  • około 60-100 mg witaminy C w 100 gramach owocu

Działanie:

  • reguluje wypróżnienia, lekko przeczyszczające
  • lekko przeczyszcza,
  • wzmacniające ogólnie,
  • napotne, przeciwgorączkowe,
  • odtruwające organizm,
  • moczopędne,
  • przeciwbólowe (w przypadku nerwo- i mięśniobóli),
  • żółciopędne,
  • rozkurczowe,

Wskazania:

  • zaparcia,
  • gorączka,
  • przeziębienie,
  • choroby zakaźne,
  • kaszel,
  • bóle nerwowe,
  • nieżyt oskrzeli i krtani,
  • skąpomocz,
  • zatrucia,
  • choroby wątroby i pęcherzyka żółciowego- lek wspomagająco,
  • choroby alergiczne

Suszone owoce: same jagody suszyć w uchylonym piekarniku w temperaturze 60-80 stopni. Im krócej tym lepiej. Przechowywać w szczelnym słoiku. Na przeziębienie znakomity jest napar z 2-3 łyżek owoców na szklankę wrzątku.

Owoce mrożone: mrozimy świeżo zerwane, czyste, dojrzałe, zdrowe owoce. Warto zamrozić je rozłożone dość luźno, a po 1-2 dniach gdy będą juz zamrożone przełożyć do torebek lub pudełek. Chodzi o to, aby owoce nie były ze sobą posklejane. 🙂 Można spożywać jako dodatek do herbaty, do deserów, z cukrem.
Owoce przed zamrożeniem można przetrzeć przez sito i mrozić w pojemniczkach do lodu. Soczek gotowy 🙂

Sok z bzu (sposób 1, tradycyjny):

Do dużego suchego słoja wsypywać warstwami świeże dojrzałe owoce bzu bez szypułek, przesypując każdą warstwę cukrem, ważne, aby ostatnią górną warstwą był cukier. Zapełniony słoik lekko docisnąć, przykryć nakrętką – nie zakręcać i postawić na parapecie na słońcu na 3 dni. Bez nie powinien fermentować. Po 3 dniach zlać sok, zagotować i przelewać do wyparzonych słoików lub butelek. Zakręcić, odwrócić do góry dnem do ostygnięcia.

Sok z bzu (sposób 2):
Dojrzałe, umyte jagody bzu zmiksować. Na 1 litr otrzymanego soku wsypać 30 dkg cukru, dobrze wymieszać. Przelać do butelek lub słoików, zakręcić. Wstawić do garnka z chłodną wodą i powoli podgrzewać, kiedy woda zacznie falować, sok utrwalać jeszcze przez 10 minut. Pić z herbatką lub jako sok do rozcieńczania.

Sok z bzu z alkoholem:

  • 2 szklanki owoców bzu
  • 4 szklanki wody
  • pól szklanki wódki, brandy lub innego

Wodę zagotować, wsypać owoce bzu i gotować na małym ogniu przez 20 minut. Przecedzić zawartość przez sito wyłożone złożoną gazą, resztę soku wycisnąć ręcznie. Sok gotować tak długo, az pozostanie około 1 szklanki płynu, zdjąc i ostudzić. Ciepły jeszcze sok przelać do wyparzonej i suchej butelki, dodać alkohol, zamknąć. Taki sok można przechować w lodówce przez około 2 miesiące. W przeziębieniu pic 3-4 łyżki dziennie z miodem, mlekiem, herbatką 🙂

Dżem z bzu czarnego:

  • 1 kg owoców bzu
  • sok z 2 cytryn
  • 15 dkg cukru trzcinowego
  • żelfix lub pektyna – dla osób, które nie lubią lejącego się dżemu

Owoce rozgnieść, dodać cukier i gotować około 5 minut aż do rozpuszczenia cukru. Na koniec dodać sok z cytryny, pogotować jeszcze minutkę, przekładać szybko do wyparzonych słoiczków. Taki dżem regularnie zjadany skutecznie przeciwdziała zaparciom.

Konfitura z bzu:

  • 2 kg.owoców czarnego bzu bez ogonków
  • 1 kg cukru (trzcinowyego)
  • 1/2 szklanki wody przegotowanej
  • 2 łyżeczki cynamonu
  • kilka goździków
  • sok z połowy cytryny
  • 3 łyżki ciemnej nalewki, wina lub wódki (opcjonalnie)

Owoce pogotowac z wodą około pół godziny, dodać pozostałe składniki (oprócz alkoholu) i gotowac do zgęstnienia ( w sumie około godziny). Pod koniec dodać 3 łyżki alkoholu, i gorące natychmiast przekładac do wyparzonych słoików. Odwrócić do góry dnem do ostygnięcia.

Bez czarny – kwiat

Bez czarny (Sambucus niger) nazywany też hyćką, holundrem, baźnikiem, gołębią pokrzywą, bzem aptecznym, bzem lekarskim, bzem białym, bzowiną to krzew, którego kwitnienie przypada na maj/ czerwiec. Podobnie jak lipa w lipcu, bez pachnie oszałamiająco, dla wielu zbyt intensywnie i dusząco, jednak pięknie. 🙂
Surowcem zielarskim są kwiaty, owoce, kora i liść bzu czarnego, oba mają ogromne powodzenie w leczeniu przeziębień, infekcji wirusowych, świetnie rozgrzewają w chłodne dni przepędzając chrypki, kaszle, katary i bóle mięśni.
Kwiat bzu czarnego zbiera się z miejsc czystych, znacznie oddalonych od ulic, miast, co nie powinno stanowić problemu, rośnie on bowiem chętnie i gęsto na obrzeżach lasów, wzdłuż pól i łąk (oj tak, lubi słoneczko). Zbieramy całe baldachy – można je rwać lub ciąć sekatorem. Po zbiorze niezwłocznie kwiaty rozkładamy luźno w ciepłym, zacienionym i przewiewnym miejscu aż wyschną i zrobią sie pięknie kremowe.

WAŻNE: Nie spożywamy bzu czarnego na surowo!!! Surowe części rośliny zawierają związki, które w ludzkim organizmie przekształcają się w cyjanowodór – kwas pruski. Zatrucie może objawiać się przyspieszeniem tętna, nudnościami, wymiotami, zimnymi dreszczami, biegunką i bólami głowy. Bez czarny wystarczy wysuszyć, zaparzyć lub zagotować a problem ewentualnego zatrucia znika – wszystkie związki potencjalnie toksyczne zwyczajnie ulegają rozkładowi. To samo dotyczy wielu innych roslin w mniejszym lub większym stopniu a wcale się ich nie obawiamy, np.: fasolka szparagowa, ziemniaki, zatem bez czarny nie jest rosliną trującą 🙂

Kwiat bzu zawiera:

  • flawonoidy – 1,5-4%, w przeliczeniu na kwercetynę,
  • triterpeny – ok. 3% (alfa-amyryna, beta-amyryna – ok. 1%,
  • kwas oleanolowy, kwas ursolowy),
  • fitosterole – 0,11-0,15% (kampesterol, beta-sitosterol, stigmasterol),
  • kwasy fenolowe – 4-5% ( kawowy, masłowy, p-kumarynowy, walerianowy, jabłkowy, chlorogenowy, ferulowy ),
  • olejek eteryczny – 0,15-0,5%,
  • związki mineralne 8-9%,
  • garbniki,
  • glikozyd cyjanhydrynowy (sambunigryna),
  • pektyny,
  • śluzy,
  • związki aminowe (amyloamina, etyloamina, izobutyloamina, cholina),
  • kwas walerianowy,
  • sole potasu,
  • magnez, żelazo, mangan, cynk, sód, fosfor,
  • witaminy A, B1, B2, B3, B6, C 
  • beta-amyrynę, alfa-amyrynę, lupeol, cykloartenol,
  • lipidowce

Działanie:

  • napotne
  • obniżające goraczkę
  • moczopędne
  • wykrztuśne
  • rozrzedzają katar i zalegające wydzieliny w zatokach
  • uszczelniają naczynia krwionośne
  • rozszerzają naczynia wieńcowe
  • przeciwzapalne
  • odtruwające
  • przeciwobrzękowe w okładach (obrzęki, worki pod oczami)

Wskazania:

  • kaszel,
  • zapalenie oskrzeli,
  • katar,
  • przeziębienie,
  • gorączka,
  • zapalenie zatok
  • kruchość naczyń krwionośnych
  • w terapii wspomagającej przerost gruczołu krokowego
  • zapalenie układu moczowego
  • kuracja odtruwająca
  • w zatruciach
  • przewlekłe choroby skóry
  • zapalenie spojówek i tzw. „worki pod oczami” – okłady
  • choroby zakaźne, w tym odra

Napar: 1-2 łyżki kwiatów bzu zalewamy wrzątkiem, po 15 minutach odcedzamy. Napar pić 3-4 razy dziennie w infekcjach i w innych chorobach, a 1-2 razydziennie w przypadku pękających naczyń.
Okłady: napar stosowany na skórę i błony śluzowe działa przeciwzapalnie, antyseptycznie i przeciwobrzękowo, zapobiega powstawaniu „worków i cieni pod oczami”, napar na mleku lub wodzie rozjaśnia cerę i łagodzi przebarwienia skóry.
Napar na wodzie lub mleku moze być podawany już małym dzieciom – po 100 ml 3-4 razy dziennie.

Syrop z kwiatów bzu czarnego:

  • kwiaty bzu czarnego
  • 600 ml wody
  • 1/2 kg cukru
  • 3 cytryny

Do litrowego słoika wsypać świeże kwiaty bzu bez łodyg, docisnąć, kwiaty powinny zapełnić 1/4 objętości słoika. Zalać syropem cukrowym: do 600 ml wody wsypać 1/2 kg cukru i gotować aż cukier rozpuści się. Zalać nim kwiaty, szczelnie zakręcić i wstawić na 2 dni do lodówki. Po 2 dniach przecedzić, do płynu dodać sok z 3 cytryn, doprowadzić do wrzenia. Gotować na małym ogniu pod przykryciem przez 20 minut. Szybko przelać do słoiczków, zakręcić i odwrócić do góry dnem.

Doskonały w przeziębieniach i grypie.

Syrop z kwiatów bzu czarnego (wg dr Rożańskiego):
2 wiaderka- około 8 l kwiatów bzu, przemielić przez maszynkę do mięsa, zalać 10-12 l wody i zasypać 4-5 paczkami kwasku cytrynowego, zagotować i odstawić na noc, przecedzić, odgrzać, dodać 5-6 kg cukru, wymieszać, wlewać do butelek lub słoików, zakręcać na gorąco pokrywkami z uszczelką. Syrop można pić bezpośrednio, można pić jako „lemoniadę” po rozcienczeniu z wodą, jako dodatek do herbaty. Jest to lek który wzmacnia, orzeźwia, jest doskonały na kaszel, zimowe osłabienia, reguluje przemiane materii i odtruwa. W smaku doskonały!

Szampan z kwiatów bzu (wg Herbiness) – ta Kobieta czyni z roślin cuda :). Napój ma zaledwie 1% alkoholu, ale orzeźwia nieziemsko!

  • 6 litrów wody
  • 700 gr cukru
  • 4 obrane cytryny, w plastrach
  • 15 baldachów (kwiatów) dzikiego bzu
  • 2 łyżki octu winnego.

Zagotować litr wody i rozpuścić cały cukier, umieścić wszystkie składniki w naczyniu do fermentacji – np. balonu do produkcji wina. Herbiness doradza wiadro z kranikiem, co z pewnością będzie bardzo praktyczne przy przelewaniu do butelek. Zamknąć jak do produkcji wina – korkiem z rurką. Po tygodniu odcedzony płyn przelać do butelek ale koniecznie pamietać trzeba aby nie były bardzo szczelne. Płyn pracuje, co grozi rozsadzeniem butelki. Po trzech tygodniach jest optymalny, po dłuższym czasie zwiększa się ilośc alkoholu a co za tym idzie – maleje ilośc cukru.

Naleśniki z kwiatami bzu: kwiaty bez szypułek można dodać do surowego ciasta naleśnikowego i usmażyć tak jak zwykle smaży sie nalesniki – kwiaty zupełnie zmieniaja smak ciasta, takie nalesniki są doskonałe z miodem, dżemem, syropem z agawy lub syropem klonowym. Albo obsypane cukrem pudrem… 😉

źródła:
http:// rozanski.li/221/bez-czarny-sambucus-nigra-linne-w-fitoterapii-praktycznej-czas-zbioru-kwiatw/
http:// www.herbiness.com/szampan-z-kwiatow-dzikiego-bzu/
http:// www.e-katalogroslin.pl/plants/6519,bez-czarny-aurea_sambucus-nigra-aurea
 Ireneusz R. Moraczewski, Barbara Sudnik-Wójcikowska, Bożena Dubielecka, Lucjan Rutkowski, Kazimierz A. Nowak, Wojciech Borkowski, Halina Galera: Flora ojczysta — gatunki pospolite, chronione, ciekawe… (CD-ROM: Atlas roślin, słownik botaniczny i multimedialne klucze do oznaczania). Warszawa: Wydawnictwo Stigma, 2000. (pol.)
Lesley Braun, Marc Cohen: Herbs and Natural Supplements, Volume 2: An Evidence-Based Guide. Elsevier Health Sciences, 2015, s. 298-302



Lipa

Lipy to długowieczne drzewa o oszałamiającym zapachu. Na przeziębienie, gorączkę, dreszcze, nasze babunie zaparzały herbatkę lipową z malinowym sokiem i miodem, kwiatami bzu czarnego i owocami rózy. Napar z kwiatów lipy pomaga w kaszlu, zapaleniu gardła, krtani i oskrzeli, gorączce, chrypie, skurczach żołądka i jelit, działa także uspokajajaco i pomaga zasnąć.
Surowcem zielarskim jest zarówno kwiatostan lipy drobnolistnej i wielkolistnej (szerokolistnej) ale też świeżorozwinięte liście. Powinien być zbierany na początku i w czasie kwitnienia, aby w trakcie suszenia nie zawiązywały się owoce, koniecznie w czasie suchej pogody, z drzew rosnących z dala od ulic i miejsc zanieczyszczonych. Surowcem jest też owoc lipy, jednak rzadziej stosowany i mniej popularny.
Z lipowego drewna produkowany jest węgiel leczniczy, stosowany w leczeniu biegunek i zatruć.

Kwiatostan lipy zawiera:

  • kwasy fenolowe: kwas kawowy, galusowy, chinowy i kwas chlorogenowy,
  • flawonoidy-  rutyna, hiperozyd, kwercetyna,
  • olejek eteryczny- 0,02-0,1-0,38% a w nim: farnezol, octan farnezylu, geraniol, eugenol,
  • glikozydoester : tylirozyd, astragalina,
  • śluzy ok. 10%, (osłaniające, zmiękczające, przeciwkaszlowe, łagodzące),
  • fitosterole,
  • garbniki 2%,
  • pektyny,
  • terpeny,
  • sole mineralne,
  • witaminy,
  • seryna,
  • glicyna,
  • treonina,
  • kwas glutaminowy,
  • pektyny,
  • saponiny,
  • procyjanidyny,

Działanie:

  • przeciwgorączkowe i napotne,
  • rozkurczowe
  • moczopedne
  • wzmacniające na naczynia krwionośne
  • antyseptyczne
  • uspokajające (zwłaszcza dobra dla dzieci)
  • powlekające (w kaszlu, podrażnionym gardle)

Działanie po zastosowaniu zewnętrznie:

  • przeciwzapalne -(okłady na oczy z naparu w zapaleniu spojówek i powiek, suchości i piasku w oczach, zmęczeniu, obrzęku, przy cieniach i workach pod oczami),
  • antyseptyczne,
  • nawilżające ,
  • osłaniający,
  • wybielająco na cerę,
  • przeciwświądowe na skóre głowy – płukać głowę i włosy naparem

Napar: 1 łyżkę stołową kwiatostanów lipy, zalać szklanką wrzątku, po 20 minutach odcedzić i odcisnąć, pić 4-6 szklanek dziennie w przeziębieniu, gorączce, bólu gardla i kaszlu. Można dodać miód, sok z malin, sok z bzu czarnego.
Napar z lipy można podawać dzieciom: niemowlęta ważące 3-4 kg – 7,5 ml, 5-6 kg – 11-12 ml, 7-8 kg – 16 ml, dzieciom starszym podaje się 50-100-150 ml 4-5 razy dziennie zależnie od wieku.

W przeziębieniu warto połączyc lipę w równych częściach lub z przewagą lipy z innymi surowcami ziołowymi i pić taki napar:

  • kwiatostan llipy
  • liśc mięty
  • kwiatostan rumianku
  • lisc maliny
  • lisc poziomki
  • owoc i kwiat bzu czarnego
  • owoc dzikiej róży

Napary w przeziębieniu warto osłodzic miodem (słodzimy OSTUDZONE napary!!!), pić z dodatkiem cytryny i naturalnych soków :malinowego, z bzu czarnego, z rokitnika. Można wspierac się też stosując dobre, dopuszczone do stosowania doustnego olejki eteryczne, czyli 100% naturalne i posiadające atest PZH: olejek melisowy, olejek herbaciany, olejek cedrowy, olejek cyprysowy i olejek pichtowy hamują rozwój wirusów i bakterii. Najsilniej przeciwwirusowo działają olejek cedrowy i melisowy, mają udowodnione badaniami działanie.

Nalewka lipowa zalać świeże lub suche kwiaty alkoholem o temperaturze pokojowej, wytrawiać 14 dni; przefiltrować. Zażywać 3-4 razy dziennie po 5-10 ml w wodzie lub w mleku z miodem. Nalewkę można wymieszać z miodem w proporcji 1:1, który zażywa się 4 razy dziennie po 1 łyżce.

Olej lipowy: pół szklanki świeżych kwiatów zalać 150 ml ciepłego o temp. 40o C oleju lub oliwy; wytrawiać 14 dni; przefiltrować. Olej lipowy stosuje się do celów kosmetycznych, zamiast mleczka oraz do produkcji domowej roboty kremow.

Miód lipowy jest jasny, ma łagodny kwiatowy zapach i lekko ostry smak, zawiera sporo substancji odżywczych. Regularne spożywanie miodu lipowego wzmacnia układ odpornościowy, wspomaga organizm w walce z infekcjami, ogranicza ryzyko wystąpienia chorób serca i krążenia, działa pozytywnie na układ nerwowy i pokarmowy, a także stabilizuje nastrój. Miód lipowy tak jak i napary z lipy poleca sie w przeziębieniach i grypie. Miód lipowy jest cenny w leczeniu osób z alergiami.
Napar lipowy z miodem lipowym lub lawendowym na mleku ułatwia zasypianie. Na godzine przed snem taki napar z miodem podobno działa cuda 🙂

źródła:
Ożarowski A., Jaroniewski W., Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1987
www.rozanski.ch/fitoterapia2.htm
Anna Mazerant-Leszkowska: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990