PREPARATY ROŚLINNE

Surowiec zielarski to cała roślina, jej część lub wydzielina, w której zawartość substancji biologicznie czynnej jest największa. W praktyce surowcem zielarskim będzie  to  co zbierzemy bezpośrednio z natury, a to co poddamy obróbce w celu utrwalenia surowca będzie juz preparatem roślinnym. Surowcem roślinnym (zielarskim)  będą: koszyczek, kwiat, kwiatostan, liść, ziele, kora, owoc, owocnia, makówka, pąk, gruczoł, grzyb, orzech, bulwa, plecha, szypułka, szyszka, korzeń, kłącze, cebula, jagoda, kielich, drewno, korona, zarodek, zarodnik, nasienie, znamię.   Preparaty roślinne  to wszelkie dobra jakie potrafimy wykonać z surowców roślinnych w celu przedłużenia ich trwałości, pozyskania działajacych substancji aktywnych, na których nam przecież najbardziej zależy, lub uzyskania z surowca leku o powiedzmy „znośnych” walorach smakowych. Proste preparaty roślinne to takie, które zawierają tkanki roślinne (liść, kwiatostan, ziele), czyli zioła pojedyncze lub mieszanki ziołowe (susze), natomiast przetwory  roślinne to poddane różnorakim procesom  świeże lub suszone surowce, w wyniku których otrzymamy: nalewki, soki, intrakty, ekstrakty (wyciągi), oleje, olejki, a te z kolei można dalej zastosować do wyprodukowania maści, kremów, wcierek, olejów itp… 🙂

PREPARATY Z ROŚLIN ŚWIEŻYCH

  1. sok
  2. alkoholatura= intrakt (błędnie nazywana przez większość nalewką!!!)

sok – wyciskany w wyciskarce, sokowirówce…. któż nie zna tego sposobu 🙂 Taki 100% sok można zapasteryzować.

  • sok z pokrzywy, sok owoców bzu czarnego, sok z rokitnika

alkoholatura (intrakt) –  świeży surowiec zalewa się gorącym lub zimnym alkoholem 70-95%, pozostawia na 7-21 dni, odcedza. Częściej przygotowuje się alkoholatury zalane gorącym alkoholem, w ten sposób unieczynnia się szereg enzymów obecnych w surowcu, mających wpływ na rozkład interesujących nas związków czynnych.
I tu muszę koniecznie zaznaczyć, że większość domowych przetworów owocowych, które zalewa sie alkoholem i nazywa poźniej „nalewką”, to z definici nie są nalewki a alkoholatury, czyli INTRAKTY właśnie. Świeże owoce lub surowce zielarskie zalane alkoholem i tak wytrawione to intrakty 🙂

PRAPARATY Z ROŚLIN SUCHYCH

  1. zioła (pojedyncze lub mieszanki)
  2. napar
  3. odwar
  4. macerat
  5. woda aromatyczna
  6. nalewka (tak tak, nalewkę robi sie z suszu 🙂 )
  7. wyciąg
  8. olej
  9. olejożywica

susz: suszenie to najpopularniejszy sposób na utrwalenie ziół, świeże rośliny tracą wtedy 90 – 95% wody. Aby utrata składników czynnych była minimalna, suszenie powinno odbywać się krótko, w temperaturze 25-45 stopni i w przewiewnym miejscu, np strychu, szopce, na wolnym powietrzu ale w cieniu! Obowiązuje pewna generalna zasada: ziół nie suszy sie na słońcu – roślinki bardzo  lubią słoneczko ale tylko wtedy, gdy rosną. Światło niszczy tokoferole, fitochinony, irydoidy.
Surowce mozna powiązac w małe wiązki i podwieszać, np:. mięta, melisa, pokrzywa, nawłoć, oregano, można rozłożyc na rozpostartym sicie lub gazie bawełnianej, lub zwyczajnie rozłożyc na stole wysciełanym czystym papierem. Kwiatów, pączków i nasion nie wolno moczyć. Korzenie, kłącza, bulwy i cebule myjemy wodą, kroimy na kawałki, najlepiej na cienkie paski, co ułatwia  wysuszenie surowca
Temperatura suszenia standardowo waha sie między 25-45 stopni. ALE:
Surowce olejkowe nie powinny być suszone powyżej 35 stopni, gdyż wtedy olejki eteryczne ulatniają się z surowca.
Owoce suszy się w 60-80 stopniach ( np. w piekarniku)

napar:  surowiec zalewa się gorącą wodą, pozostawia na 5-15 minut najlepiej pod przykryciem, odcedza i używa.
Napary przygotowuje się tuż przed użyciem lub przechowuje nie dłużej niż jeden dzień. Tak przygotowujemy leki z roślin olejkowych oraz łatwo uwalniających do wody swoje składniki czynne
wewnętrznie – do picia herbaty, herbatki, napoje…
zewnętrznie: – okłady, przemywania,

odwar: surowiec zalewa się letnią wodą a następnie gotuje na małym ogniu 5-30 minut pod przykryciem.
Odwary stosuje sie do otrzymywania lekarstw ziołowych z kory, korzeni, kłączy lub ziela zawierającego dużo części zdrewniałych lub które trudno uwalnia soki i wymagają wygotowania.

  • odwar z kory dębu, ziela skrzypu!!!, korzenia rzewienia, kory wierzby, kłącza perzu…

macerat wodny: suchy surowiec zalewa się letnią wodą i pozostawia na minimum 30 minut i więcej w zależności od surowca

  • macerat z lnu, babki płesznik, korzenia mydlnicy

macerat olejowy: surowiec zalewa się w olejem roślinnym, poddaje przez kilka tygodni działaniu promieni słonecznych po czym filtruje. Taki olej zawiera oprócz oleju bazowego rozpuszczalne w tłuszczach substancje aktywne z danej rośliny.

  • olej żywokostowy, olej z dziurawca, nagietka, olej z marchewki, łopanu, rumianku, arniki

woda aromatyczna: jest to wodny roztwór olejku eterycznego, otrzymuje się ją poprzez zmieszanie olejku eterycznego lub innej substancji wonnej ze świeżo przegotowaną i ostudzoną do temp. 40-50°C wodą, przez roztarcie olejku eterycznego lub innej substancji wonnej, z odpowiednią ilością talku oraz zmieszanie ze świeżo przegotowaną i ostudzoną do temp. 40-50°C wodą, lub destylację z parą wodną surowców aromatycznych.
Wody aromatyczne nie są stosowane jako  leki, raczej jako składniki wonne w kosmetyce.

nalewka: suchy surowiec zalewa się alkoholem o stężeniu 40-95 % i poddaje go maceracji przez minimum 7 dni, odcedza.

  • nalewka z głogu, dziurawca, owocni pomarańczy gorzkiej, kozłka, dębianek

wewnętrznie: w formie kropli, małych ilosci rozcienczanych wodą
zewnętrznie: po rozcieńczeniu do okładów, przemywania ran, płukania gardła

wyciąg: surowiec wytrawiany jest rozpuszczalnikiem, najczęściej wodą lub etanolem. Wyciągami wodnymi są napary i odwary, a alkoholowymi sa nalewki.

Wyciągi o konsystencji półstałej otrzymamy po odparowaaniu dużej części rozpuszczalnika
Wyciągi o konsystencji stałej – wyciągi suche otrzymamy po całkowitym odparowaniu rozpuszczalnika

olej: oleje roślinne są pozyskiwane z różnych części roślin oleistych, np. nasion, owoców, pestek, jąder nasiennych, w warunkach domowych nie pozyskiwane

  • olej winogronowy, oliwa z oliwek, olej słonecznikowy, rzepakowy itd…

oleożywica: półstały roztwór żywicy w olejku eterycznym i/lub oleju tłustym otrzymywany przez częściowe odparowanie rozpuszczalnika – w warunkach domowych praktycznie nie pozyskiwany

źródła:

dr H. Różański
Farmakopea Polska IV t.2 1970 r. s.164 > monografia ogólna Aquae aromaticae, wody aromatyczne
Eliza Lamer-Zarawska, Barbara Kowal-Gierczak, Jan Niedworok (red.): Fitoterapia i leki roślinne. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007
Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VIII. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491
Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska X. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276

Kontakt
3 + 5 =