PREPARATY ROŚLINNE

Surowiec zielarski (roślinny) to cała roślina, jej część lub wydzielina, w której zawartość substancji biologicznie czynnej jest największa. W praktyce surowcem zielarskim będzie  to  co zbierzemy bezpośrednio z natury, a to co poddamy obróbce w celu utrwalenia surowca będzie już preparatem roślinnym
Surowcem zielarskim (roślinnym)  będą: koszyczek, kwiat, kwiatostan, liść, ziele, kora, owoc, owocnia, makówka, pąk, gruczoł, grzyb, orzech, bulwa, plecha, szypułka, szyszka, korzeń, kłącze, cebula, jagoda, kielich, drewno, korona, zarodek, zarodnik, nasienie, znamię.   

Preparaty roślinne  to formy jakie potrafimy wykonać z surowców roślinnych w celu przedłużenia ich trwałości: suszenie, mrożenie. Proste preparaty roślinne to takie, które zawierają tkanki roślinne: liść, kwiatostan, ziele, korzeń, czyli suszone zioła pojedyncze lub mieszanki ziołowe.

Przetwory  roślinne to poddane różnorakim procesom  świeże lub suszone surowce, w wyniku których otrzymamy: napary, odwary, nalewki, soki, intrakty, ekstrakty (wyciągi), oleje, olejki, a te z kolei można dalej zastosować do wyprodukowania maści, kremów, wcierek, olejów itp… 🙂

PREPARATY Z ROŚLIN ŚWIEŻYCH

  1. sok
  2. alkoholatura= intrakt (błędnie nazywana przez większość nalewką!!!)
  3. napar, odwar

Sok – wyciskany w wyciskarce, sokowirówce…. któż nie zna tego sposobu 🙂 Taki 100% sok można zapasteryzować.

Intrakt –  świeży surowiec zalewa się gorącym lub zimnym alkoholem 70-95%, pozostawia na 7-21 dni, odcedza. Częściej przygotowuje się alkoholatury zalane gorącym alkoholem, w ten sposób unieczynnia się szereg enzymów obecnych w surowcu, mających wpływ na rozkład interesujących nas związków czynnych.
I tu muszę koniecznie zaznaczyć, że większość domowych przetworów owocowych, które zalewa się alkoholem i nazywa później „nalewką”, to z definicji nie są nalewki a alkoholatury, czyli INTRAKTY właśnie. Świeże owoce lub surowce zielarskie zalane alkoholem to intrakty 🙂 Nalewki sporządza się surowców wysuszonych.

PRAPARATY Z ROŚLIN SUCHYCH

  1. zioła (pojedyncze lub mieszanki)
  2. napar
  3. odwar
  4. macerat
  5. woda aromatyczna
  6. nalewka (tak tak, nalewkę robi się z suszu 🙂 )
  7. wyciąg
  8. olej
  9. olejożywica

Susz: suszenie to najpopularniejszy sposób na utrwalenie ziół, świeże rośliny tracą wtedy 90 – 95% wody. Aby utrata składników czynnych była minimalna, suszenie powinno odbywać się krótko, w temperaturze 25-45 stopni i w przewiewnym miejscu, np strychu, szopce, na wolnym powietrzu ale w cieniu! Obowiązuje pewna generalna zasada: ziół nie suszy się na słońcu – roślinki bardzo  lubią słoneczko ale tylko wtedy, gdy rosną. Światło niszczy tokoferole, fitochinony, irydoidy.
Surowce można powiązać w małe wiązki i podwieszać, np:. mięta, melisa, pokrzywa, nawłoć, oregano, można rozłożyć na rozpostartym sicie lub gazie bawełnianej, lub zwyczajnie rozłożyć na stole wyściełanym czystym papierem. Kwiatów, pączków i nasion nie wolno moczyć. Korzenie, kłącza, bulwy i cebule myjemy wodą, kroimy na kawałki, najlepiej na cienkie paski, co ułatwia  wysuszenie surowca
Temperatura suszenia standardowo waha się między 25-45 stopni. ALE:
Surowce olejkowe nie powinny być suszone powyżej 35 stopni, gdyż olejki eteryczne ulatniają się z surowca.
Owoce suszy się w 60-80 stopniach ( np. w piekarniku)

Napar:  surowiec zalewa się gorącą wodą, pozostawia na 5-15 minut najlepiej pod przykryciem, odcedza i używa.
Napary przygotowuje się tuż przed użyciem lub przechowuje nie dłużej niż jeden dzień. Tak przygotowujemy leki z roślin olejkowych oraz łatwo uwalniających do wody swoje składniki czynne
wewnętrznie – do picia herbaty, herbatki, napoje…
zewnętrznie: – okłady, przemywania,

Odwar: surowiec zalewa się letnią wodą a następnie gotuje na małym ogniu 5-30 minut pod przykryciem.
Odwary stosuje sie do otrzymywania związków z twardszych i trudniej uwalniających części rośliny: kory, korzeni, kłączy lub ziela zawierającego dużo części zdrewniałych, lub które wymagają wygotowania. Odwar sporządzamy np. z kory dębu, ziela skrzypu!!!, korzenia rzewienia, kory wierzby, kłącza perzu…

Macerat wodny: suchy surowiec zalewa się letnią wodą i pozostawia na minimum 30 minut i więcej w zależności od surowca – najczęściej pozyskujemy tak sluzy, np. macerat z lnu, babki płesznik, korzenia mydlnicy.

Macerat olejowy: surowiec zalewa się w olejem roślinnym, poddaje przez kilka tygodni działaniu promieni słonecznych po czym filtruje. Taki olej zawiera oprócz oleju bazowego rozpuszczalne w tłuszczach substancje aktywne z danej rośliny. Np. olej żywokostowy, olej z dziurawca, nagietka, olej z marchewki, łopanu, rumianku, arniki

Woda aromatyczna: jest to wodny roztwór olejku eterycznego, otrzymuje się ją poprzez zmieszanie olejku eterycznego lub innej substancji wonnej ze świeżo przegotowaną i ostudzoną do temp. 40-50°C wodą, przez roztarcie olejku eterycznego lub innej substancji wonnej, z odpowiednią ilością talku oraz zmieszanie ze świeżo przegotowaną i ostudzoną do temp. 40-50°C wodą, lub destylację z parą wodną surowców aromatycznych.
Wody aromatyczne nie są stosowane jako  leki, raczej jako składniki wonne w kosmetyce.

Nalewka: suchy surowiec zalewa się alkoholem o stężeniu 40-95 % i poddaje go maceracji przez minimum 7 dni, odcedza. Nalewkę robimy np. z nalewka z głogu, dziurawca, owocni pomarańczy gorzkiej, kozłka, dębianek, dowolnych suszonych ziół. 🙂

Zastosowanie:
wewnętrznie: w formie kropli, małych ilosci rozcienczanych wodą
zewnętrznie: po rozcieńczeniu do okładów, przemywania ran, płukania gardła

Wyciąg: surowiec wytrawiany jest rozpuszczalnikiem, najczęściej wodą lub etanolem. Wyciągami wodnymi są napary i odwary, a alkoholowymi są nalewki.Wyciągi o konsystencji półstałej otrzymamy po odparowaniu dużej części rozpuszczalnika
Wyciągi o konsystencji stałej – wyciągi suche otrzymamy po całkowitym odparowaniu rozpuszczalnika.

Olej: oleje roślinne są pozyskiwane przez tłoczenie z różnych części roślin oleistych, np. nasion, owoców, pestek, jąder nasiennych, w warunkach domowych nie są pozyskiwane. Oleje to np. olej winogronowy, oliwa z oliwek, olej słonecznikowy, rzepakowy itd…

Oleożywica: półstały roztwór żywicy w olejku eterycznym i/lub oleju tłustym otrzymywany przez częściowe odparowanie rozpuszczalnika – w warunkach domowych praktycznie nie pozyskiwany

źródła:

dr H. Różański
Farmakopea Polska IV t.2 1970 r. s.164 > monografia ogólna Aquae aromaticae, wody aromatyczne
Eliza Lamer-Zarawska, Barbara Kowal-Gierczak, Jan Niedworok (red.): Fitoterapia i leki roślinne. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007
Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VIII. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491
Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska X. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276

Kontakt
2 + 1 =